1. Uka khuchhuña maquina ukaxa originario ukhamaraki invento ukanakawa .
Uka garra maquina, mä wali uñt’at anatt’añ maquina, ukax 20 siglo qalltaruw kutt’ayasispa. Ukampirus kunayman amuyunakax utjiw kuna maras invento ukax utji uka tuqita. Yaqhip jaqinakax nayrïr garra makinax americano William Barnhardt jupaw uñstayatayna sasaw amuyapxi, 1908. Jupax “novelty” uka invento ukham sutinchawayi, ukat qhipatx mä jisk’a garra maquinaruw juk’amp sumaptayi. Ukampirus, uñacht’ayarakiw datos ukanakax uñacht’ayiwa, janiw 1930 marakamax ukham equipos ukanakax Japón markanx wali uñt’atäxänti ukat mä cultura local de entretenimiento ukar tukuwayi.
Invento tiempon tiempojj chʼajjwañajj utjkchisa, tiempo apstʼasitapatjja, garra maquinajj jukʼat jukʼatwa oraqpachan wali uñtʼatäjje, ukat kusistʼañ toqet wali uñtʼatäjjewa.
2. Jisk’a ukhamaraki jisk’a jisk’a garra maquinanaka luraña .
1. Jisk’a ch’uqi ch’uqi .
Sociedad ukan nayrar sartawipampi ukhamarak ciencia ukat tecnología ukan nayrar sartawipampixa, garra maquinas ukanakax juk’at juk’atw kunayman formas ukar tukuwayxi. Jisk’a garra maquinanakax mä machaq formas ukanakat maynïriwa. Nayra garra maquinanakamp chikachasiñatakix jisk’a garra maquinanakax juk’amp jisk’akiwa ukatx juk’amp escenanakaruw uñt’ayasispa, kunjamakitix alxañ utanaka, manq’añ utanaka, kusist’añ utanaka, ukat juk’ampinaka Aka compacto diseño ukax janiw mä chiqak qhispiyaskiti, jan ukasti garra maquinax juk’amp flexible ukhamarak juk’amp kunayman medio ambiente ukan munañanakaparuw uñt’ayaspa.
Ukhamaraki, jisk’a garra maquinas ukanakan lurawipaxa wali sumawa. Jilapachax tecnología informática avanzada ukampiw muñecanakar juk’amp amuyt’ir ukat jaqirjam lurañ thakhix lurasi. Amuyt’añataki, yaqhip jach’a-Jichha jisk’a garra maquinanakax chiqaparuw controlar ch’amap sensores tuqi controlapxaspa, ukhamat anatañan suma sartawip askinchañataki, ukhamat anatañan kusist’añ jilxatañataki.
2. Mini jisk’a garra maquinanaka .
Mini jisk’a garra maquinanakax machaq kusist’añ yänak aka qhipa maranakanxa. Jupanakax jisk’a garra maquinanakat sipanx juk’amp jach’a jach’a tukupxi, ukat yaqhipanakax anatañatakix mesaruw uchasipxaspa. Aka mini jisk’a garra maquinax janiw familian kusist’awinakapatakikix askïkiti, jan ukasti mä anatt’añjamaw wawanakar amparamp yapuchañatakix apnaqasispa-Nayrax coordinación ukat percepción espacial.
Ukhampachasa, mini jisk’a garra maquinas ukanakax simplificadas ukhamawa, ukampirus garra maquinas ukan funcionamiento básico ukan kusist’añanakap imasipxi. Sapuru operación tuqixa, anatirinakaxa muñecas ukanaka katjañata kusist’awinaka uñjapxaspa, ukatxa aka kasta yänakaxa jilpachaxa mä juk’a chaniniwa ukatxa juk’ampi jasakiwa markachirinakaxa katuqapxi.
III. Juk'achata
Uka garra maquinas ukan uñstawipata ukhamaraki lurawipata, uñjaraksnawa kunjamasa tecnología ukatxa cultura ukanakaxa mayachata ukhamaraki nayraru sartata. Mä tradicional garra máquina jan ukax mä jisk’a jan ukax mini innovador forma ukhamäpans, taqiniw jan jakt’kay anatirinakan jan uñt’at encanto ukamp attención ukarux jawst’apxi. Jutïrinxa, tecnología ukan jan jaytjasis nayrar sartawipampixa, razón ukaniwa, garra maquinas ukanakax jakäwisan uñstani, juk’amp diversificado ukhamarak inteligente ukham uñt’ata, juk’amp kusisiña ukat muspharkañanak apaniñataki.
